Polscy autorzy okładek płytowych (7) - Waldemar Świerzy

Waldemar Świerzy (1931-2013) był jednym z najbardziej znanych krajowych grafików, współtwórcą polskiej szkoły plakatu, profesor ASP. Był, podobnie jak Pągowski, plakacistą, autorem ponad tysiąca afiszy filmowych i teatralnych. Projektował również okładki płyt, najbardziej charakterystyczne głównie w latach 70: barwne psychodeliczne dla M. Grechuty, Skaldów, T. Woźniaka, Ł. Prus, oraz te bardziej malarskie (M. Rodowicz, polska składanka The Beatles), a w latach 80 ilustrował serię niemieckiego Pool Jazzu "From Poland With Jazz" z muzyką polskich wykonawców jazzowych (K. Komedy, Z. Namysłowskiego czy T. Stańko).

 

Polscy autorzy okładek płytowych (6) - Marek Karewicz

Marek Karewicz (1938-) jest okładkowym pionierem polskiego jazzu i rocka. To muzyczny dziennikarz radiowy i telewizyjny, DJ i konferansjer, organizator życia jazzowego w powojennej Polsce. Ale przede wszystkim artysta fotografik, który jest autorem lub współtworzył ponad 1500 okładek krajowych wykonawców, głównie jazzowych, jak również autorem portretów muzyków, głównie jazzowych, ale również rockowych. Najbardziej kultowa okładka jego autorstwa to "Blues" Breakoutu (1971). Jest ponadto autorem lub współautorem okładek płyt pionierów i klasyków polskiego rocka: Polan, Skaldów, Niebiesko-Czarnych, Czerwonych Gitar, Trubadurów, No To Co, Blackoutu i Breakoutu, Tadeusza Nalepy, Miry Kubasińskiej, Anny Jantar, Ewy Bem i wielu innych, jak również, a może przede wszystkim, wykonawców jazzowych w ramach serii "Polish Jazz" (Tomasz Stańko, Krzysztof Komeda, Michał Urbaniak, Mieczysław Kosz, Laboratorium, Ewa Bem itd.).

Polscy autorzy okładek płytowych (5) - Zdzisław Beksiński

Zdzisław Beksiński (1929-2005) to jeden z najbardziej znanych krajowych malarzy XX w. Zresztą to nie tylko malarz, ale także fotograf, rzeźbiarz, rysownik. Jest on chyba najbardziej kojarzonym przez ludzi nie interesujących się sztuką krajowym artystą malarzem, możliwe że głównie przez dosyć głośne w mediach jego zabójstwo w 2005, a także poprzez postać jego syna Tomasza, kultowego już dziś dziennikarza muzycznego, prezentera radiowego i tłumacza, który zginął śmiercią samobójczą u progu XXI w.

W tym odcinku stosuję pewne nadużycie w stosunku do okładkowego cyklu, bo Beksiński nie był autorem okładek per se, ale za to jego prace wykorzystywano często na okładkach albumów. Jego bardzo plastyczna, mroczna i oryginalna twórczość jest niemal idealna do celów ilustracji muzyki, szczególnie tej mrocznej, głębokiej, nastrojowej. Okazuje się jednak, że nie do końca, ponieważ najsłynniejsze jednak chyba w Polsce jego okładki to wizerunki dwóch albumów (Moonshine (1994) i Safe (1995)) polskiej progrockowej już legendy, zespołu Collage. Prace Beksińskiego wykorzystano też w kilku reedycjach albumów holendersko-brytyjskiego zespołu, grającego awangardowy, eksperymentalny rock, The Legendary Pink Dots, wydanych w kraju w 2001 przez SPV (syn artysty, Tomasz Beksiński, był fanem grupy, tłumaczył teksty zespołu na język polski i przyczynił się do popularyzacji grupy w kraju; zresztą krajowe wydania posiadały w książeczce tłumaczenia tekstów dokonane przez Beksińskiego). Na okładkach tych płyt wykorzystano prace artysty wykorzystujące grafikę komputerową (a więc już nie tradycyjne, najbardziej popularne prace olejne). Płytami krajowych wykonawców, które można jeszcze kojarzyć, mających okładki z pracami Beksińskiego, są: Demonologic (2005) Homo Twist i Pierwsza płyta (2004) One Million Bulgarians. 

Pozostałe płyty, wykorzystujące twórczość malarza, to albumy mniej znanych zagranicznych zespołów z kręgu szeroko pojętego heavy metalu, industrialu, elektroniki (Antestor - norweski black metal, Ice Ages - austriackie dark electro, Leviathan - amerykański black metal, Bastard Saints - włoski death metal, Anthemon - francuski metal, Karna - rosyjski drone metal, Coffin Birth - kanadyjski black metal, Bong - doom metal z Wysp Brytyjskich). 

Polscy autorzy okładek płytowych (4) - Andrzej Tyszko

Mieliśmy trzech grafików, czas zatem na fotografa. Andrzej Tyszko (ur. 1952) jest jednym z najbardziej znanych fotografów muzycznych w naszym kraju. Współpracował z wieloma znanymi kluczowymi krajowymi muzykami lat 80: Lady Pank, Maanam, Lombard, Kombi, Tilt, DeMono, TSA, T.Love. Jego praca zawodowa związana z show businessem rozpoczęła się na początku lat 80. Do 1987 r. stworzył okładki lub fotografie wykorzystane w ich projektach dla ponad 180 płyt muzycznych oraz plakatów. Jest również autorem  portretów wybitnych polskich (T. Stańko, J. Śmietana, Z. Namysłowski, S. Soyka) i norweskich muzyków jazzowych (B. Johanson, E. Rosseland, J. Bolke). W 1990 r. założył studio fotografii reklamowej "Tyszko Fotografia" i stał się jednym z najbardziej wziętych fotografów komercyjnych w Polsce. Do dziś chętnie tworzy portrety (głównie znanych muzyków) i akty, tworzy też fotografię reklamową. W ostatnich latach jego fotografie częściej goszczą jednak we wkładkach, niż na okładkach płyt, dlatego skupię się w poniższym wyborze nad kluczowymi okładkami powstałymi w latach 80.

Polscy autorzy okładek płytowych (3) - Andrzej Pągowski

Tym razem przedstawię twórczość okładkową najbardziej znanego chyba polskiego plakacisty, grafika i ilustratora, Andrzeja Pągowskiego (ur. 1953). Jest on głównie kojarzony z plakatem filmowym (Vabank, Vabank II, Austeria, Miś, Lot nad kukułczym gniazdem, Konopielka i wiele innych), teatralnym, operowym, musicalowym, festiwalowym, reklamowym itd. Jednym słowem: ikona krajowego plakatu. Duża popularność i osiągnięcia (wielokrotnie nagradzany w kraju i za granicą) stanowiły odbicie również w zamówieniach na obrazy, które miały być ozdobą okładek płyt muzycznych. Choć okładki to niewielka część jego dorobku. Malował i projektował okładki głównie dla artystów popowych oraz jazzowych. Najbardziej jego znane okładki to okładka, swoją drogą świetnej, kompilacji Budki Suflera "1979-1984" (1984), która niedawno miała premierę na CD, a także "Ogród króla świtu" (1983) Marka Bilińskiego. Jest również autorem logo musicalu "Metro". Poniżej przedstawiam wybór okładek w całości malowanych przez Pągowskiego, pominąłem te, w których brał udział jako autor konceptu artystycznego okładki (np. napisy czy rysunki uzupełniające zdjęcie innego autorstwa).

Polscy autorzy okładek płytowych (2) - Jerzy Kurczak

Zacząłem od Edwarda Lutczyna, czyli rysownika/grafika z charakterystyczną kreską, jadę zatem na razie dalej z oryginalnymi rysownikami. Tym razem Jerzy Kurczak, zwany "nadwornym grafikiem polskiego metalu". Zresztą obaj panowie, Lutczyn i Kurczak, pracowali wspólnie nad wspomnianym w poprzedni poście filmie animowanym "Dawid i Sandy". To właśnie podczas jego realizacji Kurczak nauczył się pracować aerografem, którym zresztą wykonał wszystkie swoje okładki zespołów metalowych. Poznał wtedy Tomasza Dziubińskiego, założyciela Metal Mind Productions,  który mu zaproponował tworzenie okładek płyt zespołów heavy-metalowych wydawanych w MMP. Pierwszy projekty powstały pod koniec lat 80 dla zespołu Turbo, Kat, Destroyers czy TSA. Najbardziej znane i charakterystyczne są okładki płyt zespołu Acid Drinkers ("Are You a Rebel" i "Dirty Money, Dirty Tricks"), gdzie metalowa stylistyka grozy, śmierci i średniowiecznych odniesień, została zastąpiona humorem i nawiązaniem do współczesnej popkultury. Kurczak współpracował również z Wolf Spider, Non Iron i ostatnio, Axe Crazy.

Polscy autorzy okładek płytowych (1) - Edward Lutczyn

Twórcy związani z okładkami płytowymi z reguły od razu kojarzą się z brytyjską firmą Hipgnosis i jej współzałożycielem, Stormem Thorgersonem. Ta grupa artystyczna jest znana głównie ze współpracy z Pink Floyd, ale także Led Zeppelin, 10cc, czy Genesis. Jest jednym z najbardziej rozpoznawanych autorów okładek na świecie. Oczywiście, nie należy tu zapominać o innych charakterystycznych twórcach, jak Roger Dean (Yes, Asia, Uriah Heep), Mark Wilkinson (Marillion, Fish, Judas Priest), Klaus Voorman (The Beatles, John Lennon, George Harrison, Ringo Starr), Peter Blake (The Beatles, Oasis), Andy Warhol (The Velvet Underground, The Rolling Stones), czy Mati Klarwein (Santana, Miles Davis).

Jednak o ich twórczości powstało mniej lub więcej tekstów i filmów, zatem nie będę o nich pisał (ba! może w przyszłości zrobię jakieś krótkie podsumowania, bo widzę, że Internet różnie traktuje powyższych - i innych - autorów okładek). Chcę natomiast w serii postów skupić się na autorach krajowych, których z reguły mało lub prawie w ogóle się nie zna, a czasami autorstwo jest pełnym zaskoczeniem.

Takim jednym z zaskoczeń dla mnie był Edward Lutczyn (ur. 1947). Grafik i ilustrator znany ze swojej charakterystycznej "śliskiej/oleistej/błyszczącej/okrągłej" kreski (w wersji barwnej używał bardzo intensywnych kolorów), najbardziej popularny w latach 70 i 80, kiedy był szeroko obecny w czasopismach jako autor rysunków satyrycznych, ale również ilustrował książki, kartki pocztowe i kalendarze, a nawet rysował komiksy i zaprojektował postacie do trzech filmów animowanych ("Dawid i Sandy", "Czarodziej Oz" i "Erdal, Kiwi i Buwi"). Okazuje się, że projektował również okładki płyt (o czym nie wiedziałem). Jego prace najintensywniej wykorzystał Perfect, jest on zresztą autorem logo zespołu. Współpracował też z Marylą Rodowicz, Elżbietą Adamiak, Jerzym Połomskim, Andrzejem i Elizą, 2+1, czy Wojciechem Młynarskim nie tylko jako autor okładek, ale również koncepcji artystycznych i projektów graficznych.